... زه وتی ژین

---

مانگی تویژی هاویشتن

سارد یو سری داپچرین

په له قاژه ی هه ل فرین

نه بالنده ی سه ر زه وین

هه ل فرین بیری ژه نگین

جی گورین بو جوان ژین

...

کیت دواند سه ر به سه ر

خوت خوش بی؛ قه لم به ر

...

هه وه لی ره شه مه سه ر ده مه

بیرمه که ره ش پوشی بو خه مه

...

هه لوی قول به ستی داییم پته له سه ر

که وی په نا گرتو له ترسی راو که ر

...

قه لای به رزی ده ست به سه ر

زوور هه وری سپی دی بی سیبر

...

تا ئه مرو بوی نه بو تامی ژین

ئه مرو دیتی ره نگی جوان ژین

هه ر چه ند دیتان ته ر می ژین

ئه مرو به مله وانه خوشتر ژین

کایه ی هه لوا به شه قیان ناوین

ژیرئالا بونو تامی زه وتی ژین

   نیم نگاهی به کارنامه ی زنده یاد دکتر محمد مجدی ( جناب آقای دکتر محسنی)

---

روز پنجشنبه 16/11/1393  دکتر محمد مجدی، شخصیت برجسته مهابادی پس از یک دوره بیماری بر اثر کهولت سن، دار فانی را وداع گفت و پیکرش را در میان حزن و اندوه دانشگاهیان، فرهنگیان و مردم مهاباد در مقبرة الشعرای  مهاباد در جوار استاد هژار به خاک سپردیم.

   گه ر خانه خیوی تو و ری پی نا بم- لیم ببووره

---

...

ئازادی

...

به لام

له کوولانمان را نابیویری توو ، ته مه نیکه

له م  ده رزه وه ، من

له سه ر تا پیی چاو- وینه ی گوولی په ژاره  

 چاوه روانی هاتنت ماوم هیشتا

ئازادی

له گه ل خو شه ویستانم که وینه ی گیان بوون

تا به خشینی خوین

به پیشوازت هاتم هه ر جار

توش نازت بو کردم  و نه ت هیشت

ساتیک سیله یکت دا ده ستیک له ده رگا دا 

بلام نه هاتی!

نا ئه ی پی  با

نه ت روانی ژیری پی

به سه ر فه رشی  سووری بیری مه که چه ندین ساله

گیان و جوانی مان به هه زار هومید

بلاوه به زه وی!

به لام

ره وشتی خانه خیوی به بالای تو

گه ر ریی پی نابم

ده تویژی من دا بیبینه

ده شیدایی من دا

داوین له ده ست به ر بوو ، قه ف خواردوویی مه!          

   نگاهی اندک به اشکال هندسی در شعر

---

 در اشعار کسرایی جدا از مسائل عینی  ومحسوس،گاهی ذهن ودیگر حواس نقش آفرین هستند ؛ یکی از این مسایل اشکال هندسی است که از تصاویر خلق شده توسّط شاعر به ذهن متداعی می شود . نیوتن بر این باور است که« خطوط منحنی و دایره وار برای چشم دلپذیر است و در کل میل طبیعت به ایجاد اشکال دایره شکل است.» (نیوتن ،1381: 55) شکل هندسی دایره معرّف الوهیت است وآن را می توان کامل ترین اشکال هندسی دانست و کوچک ترین عضو دایره یعنی نقطة مرکزی دارای این طبیعت کامل است. حال شاهدهای شعری از شعر کسرایی که تداعی خطوط منحنی و شکل هندسی دایره است: 

گیسو بنما اگر چه کفرآمیز است
زلفی بشکن که تیغ زلفت تیز است  (هوای آفتاب/930)

در این شاهد شعری"زلف"تداعی خط منحنی است .

یا:

من باردار اشک

  آواره ام چو ابر

واژه ی"اشک" تداعی شکل هندسی بیضی و دایره مانند است .

یا:

سخن آهسته ! مارافسای خفته است
ز افسون های ماری سخت زیبا

و:

همچو ماری که ستون فقراتش را بیل      

...

جاده ها درچشمش بن بسته   (خانگی/374-373)

   تداعی در شعر سیاوش

---

 تداعی

تداعی به معنی« هم را خواندن ، یک دیگر را خواندن. ... پی بردن از معنی ای به معنی دیگر. به یاد آوردن مفهومی به وسیله ی مفهوم دیگر.» (معین،1388: 339) در باب واژه ی"تداعی" تعاریف و طبقه بندی های مختلفی وجود دارد؛ در لغت نامه ی دهخدا از قول"علی اکبر سیاسی"چنین آمده است:« بعضی از نفسانیات چنان با هم پیوستگی پیدا می کنند که هرگاه یکی از آن ها در ذهن شخص نمایان شود، دیگران را نیز در باطن شخص حاضر می کند.»  (دهخدا،1377: به اختصار ذیل: تداعی) ذهن «از اندیشه هایی انباشته می شود که از طریق حواس به آن ها راه می یابند»(اتکنیسون،1383: 45) و طبق اصولی از قبیل:«مجاورت، مشابهت و تضاد» (پارسا ، 1372: 59) پیوند می یابند.

 تداعی و«ریشه های آن را می توان در معرفت شناسی ارسطویی یافت.» (پورافکاری، 1373: 121)به اعتقاد ارسطو،«اگر شیء با معلومات دیگری ارتباط دشته باشد ، وجود یکی، موجب به یاد آوری دیگری خواهد شد . هم چنین او معتقد بود که، هرچه پدیده با هم بیشتر تجربه شوند ، تجربه یاد آوری یکی از آن دو با احتمال بیشتری دومی را به یاد خواهد آورد. (پارسا،1372: 57)

در این مبحث تداعی با رویکرد رواشناسی گرایانه مورد بررسی قرار می گیرد زیرا« تنها مکتب تداعی گرایی بود که شدیدترین و مستقیم ترین تأثیر را بر روان شناسی علمی گذاشت به محض آن که افراد شروع به تجزیه و تحلیل ذهن آدمی کردند ، به سهولت دریافتند که افکار پی در پی واقع می شوند ، یعنی این که یک فکر محرّک فکر دیگر می شود ، یا این که بعضی از افکار همیشه با هم ظاهر می شوند.» (میزیاک،1376: 43)

رویدادهای گذشته در ذهن،«در درجه ی نخست با حواس ارتباط دارد. هم چنین،روش همخوانی     اندیشه ها در ایجاد صورت های ذهنی ویاد آوری دارای اثر فراوانی است»(پارسا،1372: 57) به همین خاطر زمانی که توسّط ذهن پدیده ای دریافت شود، ذهن شخص از قدرتی برخوردار است که دیگر تجارب مشابه را بازیابی کند."اریک نیوتن" براین باور است که « تجربه ی خالص وجود ندارد بلکه هر تجربه، تعدادی تجربیات فرعی همراه  خود دارد  که آن را تشدید یا تضعیف می کنند.» (نیوتن،1381: 275 )

با ذکر این مطالب درباب اصطلاح"تداعی"، باید اذعان کرد که در اشعار سیاوش کسرایی این اصطلاح بسیارقابل مشاهده است، یعنی اشاره شاعر به موضوعاتی نقطه شروع توالی و تداعی پدیده های دیگر است:

نغمه چرخ ارابه ی او
می تپد در همه نبض هستی  (آوا/40)

در این مثال واژه ی"چرخ ارابه" تداعی گر شغل کشاورزی و ادات و وسایل آن است و فعل تپیدن نیز توالی و تداعی گر ضربان قلب است.

  یا تداعی جاروب و فرش با ذکر این نمونه شعری:

پس از من شاعری آید
که می روبد بساط شعرهای پیش  (آوا/46)

یا:

بگیر از سقف این قندیل ها را
نگون کن روشنی را تا بمیرد   (آوا/49)

هم چنین:

قندیل های یخ را
چه کسی ذوب می کند ؟   (آوا/46)

واژه ی "قندیل" و"نگون" تداعی گر سردی و سرمای زمستان است که قندیل ها از دیوار و شاخه ها و... آویزان می شود.  

نیوتن بر این باور است که   ...

در ادامه مطالب

   بو ده گه مه ی تالی مه دا نی

---

ئازادی

بوو چی لای من زوان ناگری

بو له گه ل من دا نه نیشتی له م مه ل به نده

ئاخر بو بو؟

ئه و تووه سه وزه ت بو له  ده فتره م دا نچاند؟

ئه ی خوش سوز،  بو؟

جاریک سه ری  سوزیک هه ل نه دا

ده گه مه ی تالی ئیمه دا!؟

هه ر روژ ، له هه ر جییه ک

له چوار پارچه که کراوی دوونیا

خووت وه دی دینی و قیته یک ده که ی

به ر چاوو به ر زاریی زوور که سان

گوول بلاو ده که یو  و شادی دینی دی!

...

نا نا هیورم چوون

به شی ئیمه ش بروا ده که م به دی دینی

   ئازادیی...

---

ئه  ی وشه ی به رزی ئازادیی

به و هه موو هه لی ئیمه

به و هه موو پاشه کزیی ئیمه

بلیی له ژیانی مندا روژی بییه دی ؟

بلیی بپشکویی ئه ی گولی نه هینی؟

بلیی روژی قه ره بی له سه ر هونراوه ی من؟  

بلیی تو شان به شانی منالانم پشکوو توو بی؟

ئه ی توویی بزر

بلیی دار یی تو

روژیک له ده شتی خوله پوتی مه دا که پر کا؟

...

باش بزانه بو گه یشتن به تو

له ش ئازاد کرا له هه رگری ،

به هیوای گه یشتن به تو

هه ر کاتیک ناوی توو هه را ئه که ین.

 بوو خوت لیی بزر کردووین؟

بو هینده نامویی له گه ل مه؟

....

   من می دانم

---

پیرمردی صبح زود از خانه اش خارج شد...در راه با یک ماشین تصادف کرد و اسیب دید.عابرانی که رد می شدند به سرعت او را به اولین در مانگاه رساندند.پرستاران ابتدا زخم های پیرمرد را پانسمان کردند.سپس به او گفتند: ((باید ازت عکسبرداری بشه تا مطمئن بشیم جائی از بدنت اسیب ندیده)) پیرمرد غمگین شد،گفت عجله دارد و نیازی به عکس برداری نیست . پرستاران از او دلیل عجله اش را پرسیدند.پیرمرد گفت:همسرم در خانه سالمندان است.هر روز صبح به انجا می روم و صبحانه را با او می خورم.نمی خواهم دیر شود!پرستاری به او گفت:خودمان به او خبر می دهیم.پیرمرد با اندوه گفت: خیلی متاسفم،او الزایمر دارد. چیزی را متوجه نخواهد شد! حتی مرا نمی شناسد!! پرستار با حیرت گفت:وقتی نمیداند شما چه کسی هستید،چرا هر روز صبح برای صرف صبحانه پیش او می روید؟

پیرمرد با صدایی گرفته،به ارامی گفت: اما من که می دانم او چه کسی است

   زوور جار ده ترسیم

---

 گلیی نا که م له بیگانه له دوستان زوور ده ترسیم

نیه تر سی کم له پلینگ و به بروو  را مالی شیران

له  گورگانیکی ئترسیم که جلکی میشانه ئه پوشن

ئه من به خانا قاو جلی ده رویشانه کار و بارم زوورنیه

به لام له خواناسی نا ده رویشانه زوور باران ده ترسیم. 

   عشق از نگاه سیاوش کسرایی

---

 عشق

یکی ازعناصرمهم شعر عشق است وعامل اصلی خلق اثرنیزهمان است؛ شاعرعشق ورزی به مسایل متعدد را در قالب تصاویری زیبا می ریزد و با این شیوه به وصف حال خویش می پردازد و از آن چه در ضمیر وی است سخن برزبان می آورد و این مرزی برای شاعر نمی شناسد، شعر«خواه عاشقانه وخواه عارفانه برمدار عشق می گردد ننگرند و نیندیشند. » (آلندی ، 1378: 213) 

ماحصل عشق تصوّر زیبایی است، لذا بدون میل وشوق به زیبایی عشقی حاصل نمی شود ، و بدون عشق هم زیبایی و همین امر باعث می شود تا شعر زبانی صمیمی وعاطفی پیدا کند.»(پورنامداران، 1384 : 44) شعری نیست که زیر بنای آن عشق نباشد؛« شاعر به هرکجا می رود پیوستگی وعشق را با خود می برد، به نظر او شور واحساس با به کار بردن صنایع لفظی ومعنوی حاصل نمی شود، بلکه ازنگرش عاشقانه و ادراک شاعرانه به طبیعت و موضوعات اطراف به وجود می آید.»(دیچز ، 1369: 163) "رنه آلندی" درباره ی عشق می نویسد: «نیروی روانی وحدت آفرین، یعنی نیرویی که هدفش تبدیل دو وجود به کل هماهنگی برخورد از مایة احدیت است ، همانا عشق است. عشق فرایند روانی به در آمدن از دو جلد است، به مردم می آموزد که به خویشتن فقط در قالب پیکرشان خلق نمی شود پس باید گفت ، این دو مقوله امری لاینفک و هر دو مولد یکدیگر هستند،البتّه با درجه ای خفیف تر و پایین تر، عشق از، عشق به زیبایی در وجود عاشق حاصل می شود.

   عشق شوری است که برای درک وخلق زیبایی از تمام حواس انسان بهره می جوید. همین امر باعث شده که انسان از این موهبت الهی که در بیشتر پدیده ها متجلّی است؛ چه آن چه در عالم معنا یا شهود، یا طبیعت و ساخته های هنری است با یکی ازحواس یا با اندیشه های معنوی خویش از آن لذّت دلخواه را ببرد. زیرا زیباپرستی یا به عبارت دیگر درک لذّت از جمال زیبا، فرمان انکارناپذیر عشق است که یکی از راه های تمرکز اندیشه و پرهیز از رنج نیز همان است .اگر افلاطون می گوید:« عشق ، پس از راهبری آدمی به مقصد خوشبختی در این زندگی، وی را از دروازه ی مرگ می گذراند و به سوی جاودانگی می راند.»(آلندی، 1378: 215)حق گفته است.دریک بررسی کلّی باید بگوییم عشق مقوله ای است که درتاروپود آثار ادبی تنیده شده است و اگر در اثری به صراحت هم از آن بحث به میان نیامده باشد باید قبول داشته باشیم که زیربنای خلق آن اثر، عشق بوده است؛ علی رغم این که ساختار ذهنی از عشق متفاوت هم باشد، ماهیّت آن یکسان است.