آموزش قافیه
«همه آنچه می خواستی درباره قافیه بدانی،اما هیچوقت جرات
نمی کردی بپرسی» آموزش قافیه برای شعر و ترانه ی فارسی
چندان دشوار نیست.
اما اگر بحث علمی را کنار بگذاریم و کاربردی به آن نگاه کنـــیم
از این هم ساده تر می شود و در یک جلسه قابل یادگیری است
. بسیاری از دوستان و اساتیدم به این قوانین مسلط هســـــتند
اما پیشنهاد می کنم این مطلب را share کنند و لینک بدهــــــند
تا دوستان جوان و تازه کارتر هم بخوانند و استفاده کنند:
پیش فرض: تمام کلمات یکسان ِ بعد از قافیه که معنای یکســان
دارند جزء ردیف هستند. مثلا وقتی «درختش» و «تختش»را داریم
حرف «ش» در هر دو، حرف الحاقی و به معنای «او»بوده و معنای
یکسانی دارد. پس ردیف است وقافــــــــیه ها «درخت» و «تخت»
هستند.
نکته 1: آخرین حرف اصلی قافیه را «رَوی» می نامــــــند. پس در
درختش «ت» حرف روی است.
قانون کلی قافیه آخرین مصوت قافیه و تمام صامت های(حروف)
بعداز آن باید یکی باشند. در مثال «درَخت» و «تـَخت»آخــــرین
مصـــــوت،فتحه (-َ) است و حروف بعد ازآن «خ» و «ت» هستند
که یــــــــکیمی باشند.
حالت اول: اگر قافیه با مصوت بلند (به جز «ای»)تمام شـــود به
تنهایی
برای قافیه شدن کفایت می کند.مثال برای «ا»: دریا و صحرا و
تنهاو...مثال برای «او»:جارو و بانو و سوسو و...
حالت دوم: اگر قافیه با مصوت های کوتاه(فتحه و ضمه و کسره)
یامصوت بلند «ای» تمام شودبا آن مثل ردیف برخورد می کنیم
! یعنیحذفش کردهو بقیه ی کلمه باید قافیه باشد. مثلا «دایره»
و خاطره»که در واقع «دایر ِ» و «خاطر ِ» هستند. کسره را حذف
می کنـــیم و«دایر» و «خاطر» باید قافیه باشند.
نکته 2: کلماتی مثل «دایره»، «نامه»، «فاجعه»، «روزه» و...
در واقعبا کسره تمام شده اند و می شودآنها را به این شکل
نوشت: «دایر ِ»، «نام ِ»، «فاجع ِ»، «روز ِ»علت نوشتن کسره
به شــتکل «ه و ـه»آناست که درفارسی مامصوت های کوتاه
را نمی نویسیم و اگــــــرکسره یانتهایی این کلمات نوشته
نشود با کلمات مشــــابه «نام»،«روز» و...قابل اشتباه هستند.
اما چند استثناء هم وجود دارند که بعداز این کسره،صامت «ه»
واقعا وجود دارد. مثـل «دِه»، «زره»، «له کــردن»، «مه غلیظ»
و... که البته تعداد این کلمات مخصوصا درزبان امروز بسیار کم
است.
نکته 3: مصوت بلند «ای» چون کشیــــدگی کمتری نسبتبه
مصوت های بلند دیگر دارد و همچنین اکثر «ای»هادر انتهای
کلمهپسوند هستند معمولا از قوانین مصوت هایکوتاه پیروی
می کند.
حالت سوم: «مصوت کوتاه یا بلند»+ یک یا چند صامت(حرف):
مثال: «آدَم» و «غـَم» که «فتحه» و حرف هایپس از آن یعنی
«م»یکی هستند. یا «قند» و «آرزومند»کـــــــــــه «فتحه» و
حرف هایبعد ازآن یعنی «ن» و «د» یکی هستند. یا «بار»و
«دار» کـــــهمصوت بلند«ا» و حروف بعـــد از آنیعنی «ر»یکی
هستند.مثالبرای حرف رَویمتــــحرک: «بربری» و«برادری».
همانجورکه گفتیم«ی» و مصــــــــــــوت هایکوتاهانتهایی را
حـــــذف می کنیمیعنی می شود«بربَر» و «برادَر» کهدر آنها
«فتحه» وصامت های بـــعد از آن یعنی«ر»یکی هستند.
نکته 4: در قافیه ی جدید، شناسه ها یا علامت جمـــع رایکبار
می توان قافیه کرد. مثلا اگر قافیه «آتش» و «آرش» و... باشـد
می توانیکبار «دستش» (که دست+ش است) را قافیه کــــرد.
یا اگرقافیه«میدان» و «زندان» و... باشد می توان یکــــــــــــبار
«گنجشکان» (که گنجشک+ان است) را قافیه کرد. مشخـــص
است که در غـیراینمورد، «علامات جمع»و «شناسه ها» جزء
ردیف هستند و مثلا«گنجشکان»و «درختان» با هم قافـــــــیه
نمی شوند!
نکته 5: کلماتی که یک شکل بوده اما معنی متفاوتیدارنـــــد
می توانندقافیه شوند هرچند امــــــــروزه این کلماتبسیار کم
شده اند: «مبارک باد»و «می وزد به بغضمتـــــــــرسک، باد»در
اینجا چون معــــنای «باد» در دومصرعمتفاوت است قافیهاست
(البته کلمه ی قبلی یعنی«مبارک» و«مترسک» همقافــــــیه
هستند و بهاین وضعیت،دو قافیه ای یا ذوقافیتینمی گویند)
نکته 6: کلمه ی «کوهی ست» با «راهی ست»قافیه نمی شود
چون«است» که ردیف استو «ای» هم که حذف می شود و باید
«راه و«کوه»قافیه شوند که درست است «ه» در آنها مشترکاست
اما چـونمصوتشان متفاوت است پس قافیه نیستند. امـــا استثنائا
کلماتی مـــثلچیست، نیست، کیست و...می توانندبا هم قافیه
شوند و اشـــکالیندارد.
نکته 7: کلماتی مثل «درو»، «نو» و... در واقـــع با ضمهتمام نشده
و با«ow»تمام می شوند پس می توانندبا هم قافیه شوند مـــــثل
غزل«مزرعسبز فلکدیدم و داس مه نو».اما امروزه کلماتی که ظاهر
مشابه دارنــداما در گذشته بااین کلمات قافیه نبودند را هم قافـــیه
می کنیم و مشکلیندارد مثل «تو» و «دست من و...» و...
نکته 8: اگر حروف قافیه از لحاظشنیداری یکی باشنداما نوشتار
متفاوت داشته باشندقافیه را «سماعی»می نامند. در گذشته
شاعران از این قوافی پرهیز می کرده انداما امروزهگاهی در حدّ
یک یا دو مورد در یک شعر از این قوافیاستفاده می شــودو مثلا
«قنوت» و «خطوط» را مرحوم«قیصر امین پور» قافیه کرده اســت.
در ترانه(به علت ویژگی شنیداری آن به کارگیری این قــــــوافی
اشکالیندارد.
نکته ی آخر: اگر حرف روی متحرک باشد(یعنی «مصوت کــــوتاه»
یا«ای» به آن متصل باشد)و آخرین مصوت قافیه، «مصــوت کوتاه»
باشداین مصوتکوتاه می تواند تغییر کند! اگــــــــــر به زبان ساده
و با مثالبخواهیم توضیح دهیم مثلا قبلا خوانـــــدیم که «بربری»و
«برادری» با همقافیه هستند، چون بعد از حذف«ای» مصـــــــوت
کوتاه فتحه یکی است و«ر» هم حروفرَوی بـــــــــوده و مشترک
است. اما چون این حرف روی(در اینجا «ر») متحـــــــــــرک است
مصوت کوتاه آخر قافیه(در اینجا «فـــتحه»یا –َ) می تــــتواند تغییر
کند و مثلادلخوری یا فرفِری هم می توانند قافیهمحســــــــــــوب
شوند.در مثالی دیگر «خنده» با «بَنده» قافیه است چــــــــــــون
کسره حذف شده و «خند» و «بند» دارای مصـوتکوتاهمشــترک
(«فتحه») و حروف یکسان «ن» و «د»هستند.اما چـــــون حروف
رَوییعنی «د» متحرک استپس می تواندمصوت کــوتاه (در اینجا
«فتحه»)تغییرکند و مثلا «زِنده» نیزبا این کلمات قافیه شود. «دکتر سید مهدی موسوی»
هیستا بیرمان کردو ته وه چون ده ژین
چه ده کین ، چون ده روین ، چه ده خوین و
چون ده خوین چون ده خوین ،چ دینو و باورکمان بی،...
بو واین ؟
ئاخر:
خه لکی دی که قالب مان ده ده نی،
به بیرو بو چونی وان ده ژین .
کارو کر ده وه ی ما هیچی ئی خومان نیه.
ده زانین؟
برکمان. نه هه مومان.
بیرمان لی کردو ته وه؟
شایه د.
ئه دی بو نا گوریین؟
نا توانین.
ده زانین ،بیرمان لی کردو ته وه.
به لام هیستا هه ر واین.
ده زانی بو؟
چون لی منالیوه وا مان خو پی گرتو.
وللا ؛، بیللا وه تللا
منش هه مویان ده زانم
به لام هیستا هه ر وا به هه له ده ژیم.
هه ر وه کو ئیوه . نا زانم بو ئی دی ریم نشان ده دن
که به رژه وندی منیشی تی دا نیه .
.....
چپکم رینوینیم که ن؟؟؟؟؟؟؟؟؟
ارائه برترین شیوه ی تدریس در بین
فرهنگیان به مسابقه گذاشته شده است.
همکاران بشتابید جهت خدمت به نسل های
آینده خودمان بهترین ها را بسازیم .
بدانید چند سال دیگر این فرصت های
خدمت گزاری از دستمان خواهد رفت
و برای این روزها تاسف خواهیم خورد.
چون دیگران که رفته اند با دل اقرار
می کنند . بهترین دوران خدمت رسانی
همین دوران و سنگر کلاس بهترین جای
خدمت ورزیست.
ببببببببشششششششتتتتتتاااااااااابببببببییییییییددددددددد.
گاگیره ی 12
دوای نانو چا خواردن شه نه و درمه غ به ده ست
ده گرن.ده ست ده که نه به خه ر مان وه رگیران
قه راغوو بیجاغان تیک ده که نه وه.
له پیش داه کلوشی ورد و به ده ده ن
دوایه کولوشی ورد نه کراوه ی به سه ر دا ده که ن
بن قه رغ درمه غ ده که ن یان به نوکه شه نه خاوین
یان شه نه کری ده که ن . منال با شاری باوکی ناکه
بو خو خافلان دن ده چی ئاو ده خواته وه و دیته وه.
به هه ر جوریکی بی خه رمان وه رده گیرن .
پاشان منال بریک ولاغان ده له وه رینی ، به لام دله
خورپه یتی بو کایه ی شه و له نیو دی.
منال به گاره گار گاران را ده دا به رو مال.
خو ی دا ویته سه ر پشتی که ر .
ولاغان قوله پیچ د ه کا. له ریگا دا سلاوو
ماندو نه بینی له کاکه مسته فا و کا قادر ده کا.
جارو باره ش نه قیزی ده سه ر شانی که ر ده کوتی
ده به ری دم ری و خوی به قوربان ده کا . سه ریره دوای
ئو هه مو ماندو بونه که یفی له گوی سه گی ساز تره.
که ریش چون کولوشی زور خواردو لوشک داوو ،ده تری.
گاران ده گاته مالی . منال به په له ولاغان ده ته ویله ده کا.
که رکه ی روت ده کا . بو گالته ده چیته نیو
هه تیوو مه تیوان. ده ست ده که ن به شه ره چنیو.
شه ره خوشک ئاشی ئاوری پی ده گه ری.
دوای تاویک دیته وه ژوری تا کو نانی شه وه بخوا.
دیسان شور باو گا سور یان شورباو بایجان که
چهند یارلماسی تی دایه ده لی بوقه وه مه له کو تون
ده نیو ئاورونکه ده په له قاژی ده کن. منا له ناچاری دیخوا
چ خواردنیک هه ر ده لی ده بن که راسی ده کا .
چون به په له ی بو قوماری شه و یان داوتی نیوه شه و.
پاشان ده چیتوه ده ری بانگی ره فیقان ده کری بو
کایه یان قوماران. مانگه شه وه وه ک هیلکه.
قوماری وه ک : هه لوای به شه قان
خوشاورکین. تاکو شل ده بن . پاشان ده چنه وه بو مال
وای بو ده نون له حوت سالان راست ده بنه وه.
نازانن به کویدا بیانه هات. دیسان هه مان کا سه و
هه مان ئاش. یانی وه روژانی پیش.
به لام خوا راستان دوای حوتویک خه رمان ورد ده بی
.....
باقیکی ده گاگیره ی 13 بخوینه وه.
منال ولاغا ن له سه ر موول دینی له قوتیلکان دا
ئاو ده دا. که ر که عاده تیتی ده چی له سه ر چاوه ی
کانی ئاو ده خوا . هیندیک له ولاغان قورت له قوتیلکان
دینن له پاشان . گاران به وینی به یانی دا ده بسترین.
تنیا که ر ده گه ل چه ند گویلکو مانگای لاواز ترخان خور ده بن.
گیره ده ست پی ده کا. ولاغ به وینی بیانی چیان ده زگ دا نیه
بویه گوگره شان لازم نیه. هیندک باشتر له بیانی پاشو
ده سورینن چون ماندو ترن.باب گاشینو و گا حاجی که ماله
حاجی ده شتیقوری لاجانی داویانیتی یک به یک ده باته بن نیریی.
که له وه یان له ملی ، به بن که له وه توند ده کا . قایشی
سه ر که له وش دینیته نیوان سه ر که له وه. چند قیسپ که
شکاون یان قلشاون به ته شو تیژ ده کاته وه.ده یان چه قینیته وه.
په تک یان گوریسی ره هال کراوی ده وری قیسپان توند ده کاته وه.
شه نه هه ل ده گری گایان ده نگ ده دا ؛وه حه گیان. سه نیره له
بن خیشک ده ترازی ، وه ری ده که ون. پیاوه ش هه ر جار له لایک
نوکه شه نیکی ده گه یه نیته گایان تا کو توند تر برون به ریگی
په ریز دا ده رونه سه ری . کاتی گیشتن به یغنی گه نم ،ده ور یغنی
لی ده ده ن. له په نا یغنی ده لی :« پورررررر...» .گا راده وه ستن.
سه نیره ی وه بن که لی خیشک ده دا تاکو گایه گان ماندو نه بن.
به شه نه له مه لووی کلوش ده ده گری ، هه لی دینی ده خیشکی داوی.
چه ند بار .گایان گه رمایانه به گویان خویان باوه شین ده که ن ده پرمینن .
سه نیره بهر ده بیته وه کابرا ماندو قه لس ده بی ده لی :
« به گوری بابی سیحبتان.» تی ده ریژی تا کو خیشک پر ده بی .
گاش به خاتری پرینی سه نیره ئه وه ملیان ده شکی .
هه ر ئه گه ده نگیان ده دا تا کو سه ر جیخون خیشک را ده کیشنو
هه ل دین. گا کیره را ده گرن. خیشک به تال ده کن جاری وایه به
نوکه شه نه یان په تکی به بن کولوش ده گرن گایان ده نگ ده ده ن
وه ک تنیلی (تریل) ته راختون (تراکتور).خیشک ده رو بو که ره تی .
گا گیره ش کاری خوی ده کا تا کو نیزیک به نیوژی ئیواری.
گا یه کانی خیشک زوتر کاریان تواو ده بی. به ر ده بن
گا یه کان پارتیان هه یه ، چون نیره وه زن، ده چنه سه ر
یغنی گه نم ده له وه رین.گا گیره ش جار جار به گوشی
چاو لییانده روانن. جارو باره ش هه ناسی بو هه ل ده کیشن.
کا گیره ش به ر ده بی . ئاو ده درین . به لام ئاوان ده بی
له به ری سیبه ری یان له نیو په ریز بله وه رین بله وه رین.
چای ئیواری به که تری ره شه ی ده خونه وه.
.....
با قیکی ده گاگیره ی 12 دا بخوینه وه.
« کودکان برای شاد بودن ، بیش از هر چیزی به گفتگو با ما نیاز دارند »
حکیم ارد بزرگ
« تنها هنرمنداني كه برايشان راه باز مي كنم، كودكان هستند. از نظر من،
نقاشي هاي كودكان در زمرهي كارهاي استادان قرار دارند »
هنري ميلر
« كودكان، خبره هاي راستيناند. آنچه براي آنها گرانبهاست،
بهايي ندارد، تنها ارزش دارد » بل كافمن
« كودكان، ارزشمندترين سرچشمه هاي دنيا و بهترين اميد براي آيندهاند »
جان. اف. كندي
« بهترین شیوه آموزش به کودک ، همراه شدن با او در درون
داستانهای پند آموز است » حکیم ارد بزرگ
« ما فرزندان خود را بسيار بيش از آنكه آنها ما را دوست ميدارند، دوست داريم »
ويكتور هوگو
« يكي از گرفتاريهايي كه بسياري از كودكان (به ويژه در مناطق محروم)
با آن مواجه هستند، دسترسي نداشتن به الگوهاي قوي و مثبت است »
آنتوني رابينز
« نمي توانيد به كودكي بياموزيد كه از خود مواظبت كند،
مگر آنكه او را آزاد بگذاريد تا براي مواظبت از خود بكوشد؛
ممكن است اشتباه كند، ولي دانايي او از ميان همين اشتباهات سرچشمه مي گيرد »
ويبچر
« پوزش خواستن از پس اشتباه ، زیباست حتی اگر از یک کودک باشد »
حکیم ارد بزرگ
« نگذاريد بچه ها گريه كنند، زيرا باران هم غنچه را تباه مي كند »
سارتر
« كودكان بيش از انتقاد به الگو و سرمشق نيازمندند »
ژوبر
« بی پناهی و سرگردانی کودک امروز بیش از هر زمان دیگری است »
حکیم ارد بزرگ
« اولین درسی که والدین باید به فرزندان خود بیاموزند، صداقت است »
شوپنهاور
« ای مهر مادری که مقدس ترین محبت ها هستی ،
از وصف عظمت آسمانی تو زبان زمینی ما عاجز است »
وباهاروف
« اطفال بیشتر به دستور و سرمشق محتاجند تا انتقاد و عیب جویی »
ژوبر
« خوشبختی میان خانه ی شماست، بیهوده آن را در میان باغ دیگران می جویید »
مارک اورل
« کودکی که گناه خویش را بدون پرسش ما به گردن می گیرد
در حال گذراندن نخستین گام های قهرمانی است » حکیم ارد بزرگ
« قبل از ازدواج دربارۀ تربیت اطفال شش نظریه داشتم ،
حالا شش فرزند دارم ولی دارای هیچ گونه نظریه ای نیستم »
روچستر
« مردم موفق امروز کودکان جسور دیروز بوده اند »
دیسرائیلی
« هرگز به کودکانتان نگویید پیشه آینده اش چه باشد
همواره به او ادب و ستایش به دیگران را آموزش دهید
چون با داشتن این ویژگیها همیشه او نگار مردم و شما
در نیکبختی خواهید بود و اگر اینگونه نباشد هیچ پیشه ای
نمی تواند به او و شما بزرگواری بخشد »
حکیم ارد بزرگ
منال له بن خیشک بریک ئاوی سارد که جارو بار ده کوزه ی
گلی دا بو سارد بون وه بن کولشی ده دن دی خوا ته وه
یان هه ر له ئاوی کانی کویره که میک ده قاپه فافونه که ی
ده کاو له سه ر له پی ده ستی دا ده نیو چه ند جار ئاوی ده گه روی
پر خرتو خالی وه ر ده دا نوشی گیانی ده کا. ئه جار که تری ره شی
پر ده کا و چه ند کولو یان ته پالی ده بال ته نه که کون کراو ه که ی
که ئه ستیکه له سه ره ده خا. نیلی ده دا . چه ند نانیش ده ر دینی
له به ر تاوی دا ده نی تا ره ق بی و ده گه ل ماستاوی بیخوا.
بابیشی خوا راستان نویژه کی ده کا و دیته بن که پری. که تری ره شه
هازی دی و منال هیندیکی ئاوردو وه به ر ده کا. ده کولی و کاتیک
ده ی هه ستینیته وه تا بسره ویته وه و دیموی ده که. له به ر ماندو بونی
چه ندین چای له خورینی ده خونه وه. که تریکی له په نا ئاوره کی دا ده نین
تا سارد نه بیته وه. پاشان بابی ماستاوی کی خه ستو خول ده گریته وه
تا نانه ره قی به ر تاویی پی بخون. نانو چای ده خون. بابی منال ده نیری
تا چاو له روونه کوردیکی که چه ند روژ پیش له به ر روژ له سه ر
سه ل که ته شیان دا ناوه پکا . رون یستا نه تواوه ته وه سیره. ده لی
ده یخچال دا یه . تاویک بابو کور له بن خیشک ده نون تا بحه سینوه
به لام ولاغه کان هدا نادن را ده که نه سه ر خرمان تا کولوش بخون
منا ده یان گیریتوه. پاشان هه ل ده ستن تا برون گا گیره ی دابستنه وه.
باقی که ی ده گاگیره ی 11 دا بخوینه وه.
عید زایش مولامحمد مصطفی (ص)
بر همه مبارک.
نا گفته نماند:
یهودی گویند: مسلمان ، مسیحی و ... بر حق نیستند.
مسیحی گویند: یهودی ، مسلمان و ... بر حق نیستند.
مسلمان گویند: یهودی ، مسیحی و ... بر حق نیستند.
یا این که:
فارس گوید :ترک ، کرد ، عرب و ... بر حق نیستند.
کرد گوید: ترک ، فارس ، عرب و... برحق نیستند.
ترک گوید: کرد ،فارس ، عرب و ... برحق نیستند.
عرب گوید: ترک ، کرد ، فارس و... برحق نیستد.
من گویم: با این اوصاف همه راست گویید.
جه ن جه ر له دو دار ساز کراوه مه هه ر یک چه ندین ئاسنی
نوک پانی پیوه یه له هه ر دو لایانیش دو ته خته ی پانی پیوه یه
ناهیلی دو داره بگه یه نه یک له سه ر وانیش جی یک بو چه ن چه ر
لیخور ساز کراوه و پیاوه تی ده گه ل ده کن بن جلیکی بو دا ده نین
بو دا نیشتن .وه به په تکیک به نیری دو گایان قایم ده کری گا به
دوی گیره دا دی کیشن . وای به حالی وه ی وه بن وی که وی
دیی هاری.ئه ویش وه ختی کی کاری پی ده که ن که گایه کان
کولوشی نه کیشن.خیشک گیشته سه ر خه رمان .
باب ده لی روله گا گیره ی را گره و پیشی گایه کان بگره
باب به شنه ی کلوشی گه نمی به تال ده کا. هه ر له و کاته
دا گاگیره ماندو هیلاک زمان ده کیشن . ئه گه ر دمبینیشیان لی که یه وه
نا توانن بله وه رین. هندیکیشیان ده ده کلوش وه ر ده ده نو ده پرمینن.
له پررا گاگیره ده ر ده په ری کلوش به تال کراوه باب ده لی :
حه ک پشتت شکی برو بیان هینه وه نیو خه ر مان .
کور ده لی گوناهی من چی یه ئه من ئه وه نی یار ی ده ی تو ده که م.
خیشک له خه رمان ده چی ته ده ری گاگیره ی دوای پشو دانیک
دیته وه ژووری . منال به په یاغان رایان ده دا. تا کو بری کی دیکه
ورد بی . کاتی نیوه رو دی . گا گیره ی ماندو له خه رمان دیته ده ری .
دمبین له لوتی ولاغان لی ده بیته وه. گوریس له ملی بنه ده کا ته وه
و ده ی کیشی، چه له هه مو به ره لا ده بن منال ده یان بات ئاویان
ده دات و چون گه رمایه ده یان باته سه ر مولی تا بنون . هیندیکش
ده له وه رین. منال ده چیته بن کونه خیشک که بریکیان به چرکو چال
دا پوشیه وه تا کو وه حه سیته وه. ....
باقیکی له گاگیره ی 10 دا بخوینه وه
