اعتدال در دین و امور زندگی

---

 یکی از مسایل انسانی و ادیانی اعتدال و میانه روی است . اعتدال و میانه روی در امور دنیوی و دینی لازم است .

اعتدال و میانه روی در دین و امور زندگی، زندگی را سبز و جذاب می کند.

در کتب ادیان آسمانی هم آمده است :« من شما را امت وسط قرار داده ام». 

باره ها رسول خدا صحابه را به خاطر تند روی سرزنش کرده است . گویند صحابه ای زخمی شد دیگر صحابه

  وی را ملزم  به غسل  با آب کردند این امر باعث عفونت و مرگ ان صحابه شد . پیامبروقتی مطلع شدند به

سبب  تندی که در خصوص انجام فرایض دینی در حق آن صحابه نمودند ناراحت شدند زیرا  تندی در دین

را وسیله مرگ صحابه قرار دادید.  

داستان سوره بقره (گاو) نیز بنای تندی و بهانه گیری دینی بوده است . یهودی شخصی را به قتل در می آورند

نزد حضرت موسی رفته و مشخص شدن قاتل را از وی طالب شدند . فرمودند گاوی را بکشید و  تکیه گوشتی

 از وی را بر بدن وی بکشید زنده شود و نام قاتل را بگوید. یهودی ها برای قیافه ، رنگ ، سن و سال ، اندازه و ...

از حضرت موسی بهانه می خواستند و مشخره می کردند. وی نیز با وحی های نازل شده بر وی جوابگوی آن ها

می شد. تا این که به مراد خود رسیدند و گاوی که آن مشخصه ها را داشت مهیا و کشتند و تکیه ای بر بدن وی

مرده مالیدند و زنده شد و قاتل را شناساند.

این داستان هم بنای تندی و سخت گیری در دین را بیان می کند و به این شیوه برای حضرت موسی سخت گیری

تراشی می کردند.

در امر قربانی و نذر حیوانات نیز اعتدال رعایت شود . دست و پای  حیوان را نبندید، چاقو به وی نشان ندهید. پس اعتدال 

لازم است.

مسلم بخاری:«سه گروه صحابه خانه پیامبر می روند تا شیوه عبادت وی را جویا شوند . پس به خود گویند وضع ما خیلی

بد است .

یکی گوید : من تا اخر عمر فقط نماز می خوانم. دیگری گوید: من تا آخر عم روزه می گیرم. دیگری گوید... . پیامبر باخبر می شود 

 و فرمودند :«من بیشتر از شما می ترسم. گاهی نماز می خوانم و گاهی نمی خوانم (نماز سنت) گاهی روزه می گیرم و گاهی

نمی گیرم. هرکس از سنت من سرپیچی کند از امت مکن نیست.

زنی نزد عایشه (امهات النومنین) رفتند و در مورد مقداغر نمازه و روزه سوال کردند . جواب را از رسول الله خواستند : فرمودند:

«خدا خسته نمی شود اما تو خسته می شود. دوام روی عبادت هم خوب است.» 

ابوهریره نقل کنند:« دین میانه رو است هرکس شدت به خرج دهد خسران خواهد دید.» پیامبر سفارش کرده اند اگر وقت عبادت بود 

ولی گرسنه و تشنه بودید ، غذا در دسترس بود و نزد شما بود ،غذا خوردن را بر عبادت پیشی دهید.

 با این اوصاف اعتدال لازمه ی زندگی است و شعرای اهل ادب نیز در ابیات خود این مهم را متذکر شده اند .

حدیثی است:«خَیْرُ الأُمور اَوْسَاطُها». (العجلونی ، 1416 : 1/469) ؛ (ت/193) :

(بهترین کارها آن است که به اعتدال نزدیک تر است).

اگر آدمی میانه رو باشد بر جای خواهد ماند و اقتدار بیشتری خواهد داشت و وی را نیز خردمند و پاک رای پندارند . فردوسی:

میانـــه گــــزین بمانی بــــــه جای

                             خردمنــــــد خواننـــد و پاکیزه رای  (فردوسی، 1375: 7/182)

ز کار زمانــــه میانـــــه گــــــزین

                                 چــو خـواهی که یابی به داد آفـــرین  (همان : 7/211)

میانه روی بایستی انتخاب نمود و به صورت افراطی در صدد کمال نیاشیم:

میانه کار باش و بس کــمال مجـــوی      

                             که مه تمام نشــد جز ز بهـر نقصان را   (ناصرخسرو،1386 :59)

مولانا  نیز به این امر مهم تاکید ورزید ه اند و  میانه روی را گوش زد کرده اند.

در خبرخَیْرُ الاُمــــــــور اَوْسَاطُـــها    

                               مانــــــع آمد ز اعتــــدال اَخلاطـها    (مولوی،1386: 320)

گفت راه اوسـط ارچـــه حکمت است

                               لیــک اوســط نیـز هم با نسبت است  (همان : 321)

سعدی - شیخ الرئیس ناتوانی و و بیچارگی را نمی پسندد .

علاوه بر آن تک رای و تجاوز را که عدم رعایت اعتدال است نمی پذیرد.

نـــه کــــــوتاه دستی وبیــــچارگی       

                            نــــه زجر و تطــــاول به یکـبارگی  (سعدی ،1382 :315 )

وسط گزین که گزیدست سیـــد عربی       

                          بدین حدیث که خیرالامــــور اوسطها  (ابن یمین،1344 :317)

جامی نیز دو اصطلاح خوف را رجا را میانه روی قلمداد کرده است و به

ذکر حدیث رسول اکرم پرداخته است.میانه روی را عزت و شرف دانسته است.

حتی در امور شر نیز بر اعتدال ورزی تاکید ورزیده اند.زیرا اعتدال ورزی آدمی را

به فر وشکوه می رساند.

ره را میان خوف و رجا رو که در خبـر

                          خـیرالامــور اوسطـها قول مصطفاست   (جامی،بی تا: 36)

معتدل شد که هر که اهـــــل دل است

                              در جمیـــع امـــــور معتـــدل است

وسط آمـــــد محـــل عـــزّ و شرف

                             بــــه وسط روی نــه ز هـر دو طرف

تا رسانــــد تــــو را بـــه فــرّ و بها

                         حـــــــکم خـــیرالامـــور اوسطها   (جامی،1386: 6)

فراش ار حریر است و همخوابه حـــور

                         منه پای بیـــــرون ز خیـــر الامــور    (همان : 955)

 مزن ناخـوش و خــوش زنا بود و بـود

                        طریــــق وسط ورز در بخــل و جود    (همان : 958)

صائب تبریزی نیز اعتدال ورزی را به کوری تشبیه کرده است که در منزل

خویش راه می رود و احتیاجی به عصا ندارد چون از همه فضای منزل آگاهی

دارد و مصیبتی وی را تهدید نمی کند .

 پا منه بیرون زحــد خویش تا بینا شوی        

                        نیست حاجت با عصا درخانه ی خودکور را (صائب ،1339 :77)

...

تا علی اوسطـــــش شـناخت بـــــها        

                                گفت خـــیرالامـــــــوراوسطــــها   (ادیب ،1380 :660)